Z umowy o dzieło często korzysta przedsiębiorca, freelancer. W praktyce umowa o dzieło reguluje stosunki zarówno z innymi przedsiębiorcami, jak i klientami. O umowie o dzieło można mówić z wielu perspektyw, jednak niniejszy artykuł dedykowany jest przedsiębiorcom, którzy zlecają wykonanie określonych utworów innym osobom i chcą nabyć do nich majątkowe prawa autorskie.
To, czym jest umowa o dzieło określa kodeks cywilny, zgodnie, z którym przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Co powinna zawierać umowa o dzieło, aby spełniać swoją funkcję i zabezpieczać interesy stron?
a) Określenie stron umowy
Na wstępie umowy wskazujemy pomiędzy kim jest zawierana. Kwestia wydawać by się mogło oczywista, jednak w praktyce zdarza się, że strony umowy wskazywane są niepoprawnie, np. w przypadku wspólników spółki cywilnej, jako stronę umowy wskazujemy wspólników, a nie tylko dane spółki cywilnej. Jako strona umowy musisz również dopilnować, aby umowa została podpisana przez uprawnionego reprezentanta.
b) Określenie dzieła
Określenie dzieła jest istotą umowy. Dzieło staraj się określić w sposób możliwie precyzyjny, aby uniknąć sporów co do tego, co wchodziło w zakres umowy. Jeśli Twoje dzieło wymaga obszernej specyfikacji, możesz dla ułatwienia ustanowić specyfikację załącznikiem do umowy.
c) Termin wykonania dzieła
Problemem, z którym spotykają się przedsiębiorcy zlecający wykonanie określonego dzieła jest opóźnienie po stronie wykonawców. Jeśli to możliwe, wskaż konkretną datę dzienną, która będzie ostatecznym terminem przekazania dzieła.
d) Wynagrodzenie i sposób jego zapłaty
Wynagrodzenie za realizację umowy to kluczowa kwestia zarówno dla zamawiającego jak i wykonawcy dzieła. W praktyce funkcjonują dwa modele wynagrodzenia: ryczałtowe i kosztorysowe. Pamiętaj, że co do zasady jeżeli umówisz się z wykonawcą na wynagrodzenie ryczałtowe, wykonawca nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, chociażby w czasie zawarcia umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac.
e) Wynagrodzenie za przeniesienie praw autorskich
Wynagrodzenie ryczałtowe polega na ustaleniu z góry jednej, stałej kwoty należnej wykonawcy za realizację całego przedmiotu umowy, niezależnie od faktycznego nakładu pracy czy poniesionych kosztów. Co do zasady, jeżeli strony umówią się na wynagrodzenie ryczałtowe, wykonawca nie może żądać jego podwyższenia, nawet wtedy, gdy w chwili zawarcia umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac. Ryzyko wzrostu kosztów obciąża w tym modelu wykonawcę.
Z kolei wynagrodzenie kosztorysowe opiera się na zestawieniu planowanych prac oraz przewidywanych kosztów ich wykonania. Ma ono charakter bardziej elastyczny, ponieważ jego ostateczna wysokość może ulec zmianie w zależności od faktycznego zakresu robót i poniesionych wydatków. Jeżeli w toku realizacji umowy zajdzie konieczność wykonania dodatkowych prac, które nie były ujęte w kosztorysie, wynagrodzenie może zostać odpowiednio podwyższone.
f) Dodatkowe postanowienia
Oprócz podstawowych założeń umowy o dzieło z przeniesieniem praw autorskich można określić dodatkowe warunki wykonania dzieła. W zależności od potrzeb danej umowy strony mogą przewidzieć np. kary umowne za opóźnienie w dostarczeniu dzieła, zobowiązanie do zachowania poufności czy zasady przeniesienia majątkowych praw autorskich.
Czy każda umowa o dzieło musi zawierać postanowienia o przeniesieniu majątkowych praw autorskich? Nie. Czasami zamawiający nie jest zainteresowany ich nabyciem a czasami dzieło będące przedmiotem umowy nie jest utworem w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Warto w tym miejscu wyjaśnić, że przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.
Umowa o dzieło może zatem dotyczyć również dzieł, które nie są utworami. Dla przykładu, jeśli przedmiotem umowy o dzieło jest wykonanie montażu paneli podłogowych, to nie powstaje utwór, do którego przysługują autorskie prawa majątkowe, jednak nadal mówimy o dziele.
W praktyce powstaje wiele sporów, czy dane dzieło można zakwalifikować jako utwór. Bywa, że w zależności od okoliczności konkretnej sprawy, taki sam rodzaj dzieła może zostać zakwalifikowany raz jako utwór a innym razem nie. Takim przykładem może być dokumentacja techniczna. Zgodnie z orzecznictwem sądów, nie jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego opracowanie stanowiące jedynie zastosowanie wiedzy technicznej, jeżeli jego treść jest z góry zdeterminowana obiektywnymi warunkami i wymaganiami technicznymi oraz charakterem rozwiązywanego zadania technicznego. Warunkiem przyznania dokumentacji technicznej ochrony autorskoprawnej jest to, aby charakteryzowała się specyficznymi elementami, wyrażającymi się w sposobie doboru i prezentacji danych oraz ich interpretacji, a także w formie osobistego ich ujęcia.
3. Forma umowy o dzieło z przeniesieniem majątkowych praw autorskich
Na wstępie warto zaznaczyć, że nie ma obowiązku regulowania przeniesienia praw autorskich w umowie o dzieło. Możesz odrębnie zawrzeć umowę o dzieło a dodatkowo umowę o przeniesienie majątkowych praw autorskich. W praktyce nie jest to powszechne rozwiązanie, ponieważ z reguły strony chcą w jednym dokumencie uregulować całość praw i obowiązków. Jeśli decydujesz się na umowę o dzieło z przeniesieniem majątkowym praw autorskich musisz taka umowę zawrzeć na piśmie. W przeciwnym razie, przeniesienie majątkowych praw autorskich nie będzie skuteczne. Sama umowa o dzieło nie wymaga formy pisemnej, jednak swoim klientom polecam zawieranie umów na piśmie. Przy odpowiednim ich projektowaniu, możemy uniknąć wielu potencjalnych sporów i postępowań sądowych.
4. Umowa o przeniesienie majątkowych praw autorskich – pola eksploatacji
Decydując się na zawarcie umowy regulującej przeniesienie majątkowych praw autorskich musisz pamiętać o prawidłowym określeniu pól eksploatacji. Czym są pola eksploatacji? Wskazując pola eksploatacji wskazujesz po prostu sposoby korzystania z danego utworu. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych określa przykładowe pola eksploatacji, wskazując na:
1) utrwalanie i zwielokrotnianie utworu - wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
2) obrót oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono - wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy;
3) rozpowszechnianie utworu w sposób inny niż określony w pkt 2 - publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.
W interesie stron jest możliwie precyzyjne określenie pól eksploatacji, jakie obejmuje umowa. Jeśli określony sposób korzystania z utworu nie znajdzie się w umowie, zamawiający nie będzie mógł korzystać z utworu na tym polu.
Dodatkowo jeśli jako zamawiający chcesz uzyskać uprawnienie do wprowadzania zmian w utworze we własnym zakresie, powinieneś zadbać o przeniesienie praw zależnych do utworu.
5. Na co zwrócić uwagę przy zawieraniu umowy o przeniesienie majątkowych praw autorskich jako zamawiający?
Zawierając umowę o dzieło, która reguluje przeniesienie praw autorskich warto zwrócić uwagę na obszary, które są dla nas istotne. Poniżej znajdziesz 4 punkty, na które najczęściej zwracają uwagę moi klienci przy tworzeniu tego typu umów.
Zastanów się do czego chcesz wykorzystywać utwór i opisz wszystkie potrzebne pola eksploatacji w umowie.
Jeśli chce modyfikować utwór we własnym zakresie, zadbaj o przeniesienie praw zależnych.
Określając wynagrodzenie zaznacz, że obejmuje one przeniesienie praw autorskich na zasadach określonych w umowie.
Odbierz od wykonawcy oświadczenia o przysługujących mu do utworów prawach autorskich.
W praktyce zawarcie umowy o dzieło z przeniesieniem majątkowych praw autorskich wymaga zadbania o szczegóły i dobrego przemyślenia tematu. Jeśli chcesz skorzystać ze wsparcia kancelarii w sporządzeniu lub weryfikacji umowy, zapraszam do zapoznania się z ofertą kancelarii w zakresie ochrony własności intelektualnej i prawnej.
6. Konsultacja prawna - zapraszam do współpracy
Przygotowanie adekwatnej do potrzeb danego przedsiębiorcy umowy bywa wyzwaniem dla osób prowadzących własny biznes. Z uwagi na obowiązujące przepisy i często ich niejasną wykładnię, warto przed podpisaniem umowy o dzieło z przeniesieniem praw autorskich dobrze zapoznać się z tematem i jego specyfiką. Jeśli jesteś zainteresowany ofertą kancelarii zapraszam do kontaktu: kancelaria@skubiszynska.pl lub telefonicznie: +48 695 703 504.
Radca Prawny Anna Skubiszyńska
Radca prawny łączący prawo i mediacje, by doradzać najlepsze rozwiązania prawne swoim klientom. Ukończyła prawo na Uniwersytecie Szczecińskim, apliację radcowską oraz studia podyplomowe z mediacji. Współzałożycielka Stowarzyszenia #wartomediować. W 2022 roku Kancelaria radcy prawnego Anna Skubiszyńska została laureatem konkursu: Kancelaria Przyjazna Dziecku, organizowanego przez Komitet Ochrony Praw Dziecka.
